Translate

Chủ Nhật, 27 tháng 7, 2014

CUỘC GẶP BẤT NGỜ 2 ...

                                               

Tôi không ngờ rằng cuộc gặp không hề được lập trình trước đối với đôi bạn nhỏ người SG lại có tập 2  ...Kể ra thì một câu chuyện chỉ có 2 tập cũng chẳng có chi là dài ...Cứ xem nhà đài truyền hình thì biết , ngày nào cũng chiếu phim Tàu , phim Hàn ...mỗi phim dài cả trăm tập mà có sao đâu ...Chuyện của tôi chỉ có 2 tập thì cũng đỡ chán hơn nhiều ...À mà thôi , cứ  bắt đầu một cách tự nhiên chứ rào đón mà làm gì ...
Tôi vốn đã định làm một bài thơ để ghi nhận cái thời tiết đang có nhiều chuyển biến dễ chịu hơn nhiều trong mấy ngày gần đây với câu mở đầu như sau : " Dường như trời sắp vào thu ..." nhưng rồi lại thôi vì cho rằng thơ tả cảnh bây giờ không cạnh tranh nổi với hình chụp ...Phần lớn người ta thích xem hình hơn đọc chữ ...Đó cũng là lý do khiến giới trẻ ngày nay lười đọc sách ...Đọc sách đòi hỏi trí tưởng tượng và khả năng suy nghĩ trong khi truyện tranh chẳng hạn , đã được họa sĩ vẽ sẵn từng động tác , cử chỉ nên chỉ cần nhìn thôi là đã hiểu nội dung rồi ...Tôi đã từng xem thấy nhiều trang truyện tranh hoàn toàn không có chữ , họa hoằn lắm mới thấy vài chữ phụ đề như : " Ầm ...ù ...vút ...soạt ..." rồi thôi .
Nhưng nói đến chuyện này cũng dài giòng lắm ...sở dĩ tôi đề cập đến việc này là vì khi nhân vật thứ 6 trong buổi tiệc trà thân mật ở vỉa hè sáng nay xuất hiện thì câu nói đầu tiên của bạn ấy là : " Thấy trời hôm nay có mây mù nên buồn buồn muốn ghé thăm ông ..." 
Chắc chắn trong 5 nhân vật đã có mặt trước đó gồm vợ chồng tôi , vợ chồng Hùng và bạn HD chỉ có mình tôi là hiểu được BT muốn nói điều gì ...
Bao nhiêu năm tháng đã trôi qua ... rất nhiều người trong số cha , mẹ , anh chị em , vợ chồng và cả bạn bè chúng tôi đã không còn trên cõi đời này nữa nhưng những kỷ niệm về họ và những kỷ niệm riêng của chúng tôi vẫn còn đó trong tâm trí những người còn lại ...BT muốn nhắc đến những sáng những chiều mây giăng trên bầu trời thành phố , chúng tôi đã cùng với nhau say sưa kể cho nhau nghe về  mối tình đầu của mỗi người : 
" Lội mòn thành phố chiều nay ,
Bâng khuâng tình trẻ như ngày vừa quen .
Thắp trong nhau một ngọn đèn ,
Giữ trong nhau chút niềm tin cuối cùng ..." 
Những hình ảnh ấy tuy không được ghi lại bằng những máy ảnh hiện đại và không được lưu giữ trong những thẻ nhớ như thời đại ngày nay nhưng chúng vẫn còn đó nguyên vẹn trong ký ức chúng tôi . Tôi cho rằng những tấm ảnh dù có phô diễn đường nét và màu sắc trung thực đến đâu đi nữa thì vẫn không thể nào chứa đựng được cái hồn của sự vật và tình cảm như vài câu chữ mà ta có thể gặp được trong nhiều thời đại khác nhau ...Hơn bảy mươi năm trước Vũ hoàng Chương đã viết : 
" Lũ chúng ta lạc loài dăm bảy đứa 
Bị quê hương ruồng bỏ giống nòi khinh .
Bể vô tận sá gì phương hướng nữa .
Thuyền ơi thuyền , theo gió hãy lênh đênh " 
Tâm trạng ấy vài chục năm sau lại được Nguyên Sa trải nghiệm :
" Thế kỷ chúng tôi chót buồn trong mắt ,
Dăm bảy nụ cười không xóa hết ưu tư .
Tay quờ quạng cầm tay vài tiếng hát ,
Lúc xòe ra chẳng có một âm thừa 
Cửa địa ngục ở hai bên lồng ngực ,
Phải vác theo trăm tuổi đường dài .
Nên có gởi cho ai vài giọng nói .
Cũng nghe buồn da diếc chạy trên môi .
Năm ngón tay có bốn mùa trái đất .
Chúng tôi cầm rơi mất một mùa xuân .
Có cất tiếng đòi to , tiếng đòi rơi rụng . 
Những âm thanh làm sẹo ở trong hồn ....

Và rồi đến thế hệ chúng tôi ...những thế hệ hậu sinh so với các bậc tiền bối ấy chúng tôi cũng đã phải trải qua những khắc khoải và những nỗi băn khoăn khi nhìn về tương lai đất nước ...Nhưng chưa phải là đã hết ...
Chỉ cần nghe cháu Hùng nói một câu nho nhỏ , tôi biết rằng những niềm ưu tư ấy rồi sẽ còn đọng lại chẳng biết đến bao giờ : " Không hiểu sao càng ngày càng có nhiều vụ án kinh tởm : con giết cha , cha giết con , cháu giết ông bà ....Lúc đầu cháu cũng rất phẫn nộ nhưng khi thấy các sự việc ấy tái diễn hàng ngày , khi  ở nơi này , lúc ở nơi kia thì cháu mới thấy rằng nền tảng đạo đức và mối quan hệ giữa người và người bây giờ đang có vấn đề nghiêm trọng ... Tại sao như vậy chú ? "
Câu hỏi được cháu Hùng đặt ra không phải cho riêng tôi mà với cả các bạn tôi , BT và HD nhưng thật đáng tiếc là chúng tôi đều không thể  trả lời ... Chúng tôi cũng đã nhìn thấy như cháu Hùng , cũng đã từng đặt câu hỏi tại sao và rồi đã không thể tự trả lời cho chính chúng tôi thì làm sao có thể trả lời cho cháu Hùng hay cho con cháu của chúng tôi ...
Chiều nay vợ chồng cháu Hùng sẽ trở lại SG ...Câu chuyện của chúng tôi dù đã kéo dài  từ sáng đến tận 12 giờ nhưng rồi cũng phải kết thúc ...Tôi vẫn mong rằng cháu Hùng sẽ tìm được câu trả lời cho mình vì nếu không ai trả lời được thì thực tế quả  đáng buồn .
Có lẽ đành phải mượn lời của Phật mà tự an ủi mình chăng ? : " Hãy tự mình đốt đuốc lên mà đi ..." 


Thứ Bảy, 26 tháng 7, 2014

CUỘC GẶP BẤT NGỜ ...

                                                     



Những ngày vừa qua tôi đã vô cùng bận rộn vì những đám hỏi , đám cưới , đám giỗ diễn ra liên tục , thêm vào đó là những cuộc gặp với các nhóm bạn cũ khác nhau ...nên chẳng còn thời gian để vào bờ lốc ...Cũng may là mấy ông bạn CHSPCT quên tôi trong lần họp mặt thứ  45 ngày rời trường chứ nếu không thì tôi cũng không thể từ chối ...Chuyện đời thường vẫn vậy , nhiều khi chuyện rủi hóa may và ngược lại ...Tôi chỉ hơi tiếc là chính vì thế nên không có tư liệu mà viết bài tường thuật để các bạn ở xa đọc cho vui ...Thôi thì tôi tạm thay thế bằng một  bài viết khác để nói về một cuộc gặp cũng không kém phần thú vị giữa vợ chồng tôi với một đôi vợ chồng trẻ người Sài gòn ...
Chúng tôi vốn chỉ là những người xa lạ chưa hề gặp nhau trước đó ...Lần đầu tiên vợ chồng H. ghé vào quầy tôi chỉ là để mua một tấm bản đồ ĐN vì các cháu không biết đường ...Tất nhiên là việc hướng dẫn thêm vài chi tiết để các cháu hiểu rõ hơn một số đặc sản hay địa điểm du lịch ở địa phương mình cũng chỉ là việc bình thường bởi vì đó cũng là niềm tự hào muôn thuở của mỗi người khi có cơ hội nói về quê hương bản quán của mình ...Ấy thế mà không hiểu do sự tận tình hướng dẫn  hay do cái giọng rất chi là thân thiện của tôi cùng với cái giọng SG của bà xã mà ngày hôm sau hai cháu lại ghé quầy vào buổi sáng định mời tôi đi uống cà phê ...Tôi không gặp hai cháu vào sáng hôm ấy vì buổi sáng tôi thường có nhiều việc thế rồi đến buổi chiều khi tôi lên quầy để chuẩn bị dọn hàng thì hai cháu đã chờ tôi ở đó ...
Trong cuộc trò chuyện vô cùng cởi mở kéo dài gần hai tiếng đồng hồ ngay tại quầy , tôi nói chuyện với người chồng , vợ tôi nói chuyện với cô vợ ...chúng tôi mới biết rằng H. là giám đốc một công ty tư nhân chuyên may túi xách máy tính các loại và cả balo cùng nhiều loại khác nữa , vợ H . là nhân viên ngành hàng không ...H. đến ĐN lần đầu để làm việc với một số đối tác tại ĐN kết hợp đưa vợ đi thăm ĐN cho biết ....Điều khiến tôi thích thú là dù chỉ mới gặp nhau giây lát mà chúng tôi gần như đã biết và hiểu khá đầy đủ về nhau ...Câu chuyện của chúng tôi không đơn thuần là chuyện xã giao mà còn đi sâu vào những tâm tình và cả trao đổi kiến thức trong nhiều lĩnh vực ...Mặc dù tuổi đời còn rất trẻ , chỉ bằng tuổi đứa con đầu của tôi nhưng H. cũng khiến tôi rất tôn trọng vì cậu ấy tỏ ra am hiểu và nhất là có những nhận thức khá sâu sắc ...không giống như nhiều thanh niên khác thường tự hào về " tài năng uống được nhiều bia rượu " , quen biết nhiều bạn gái ...hoặc những " tài năng " và thành tích khó hiểu khác ...
Sự sôi nổi nồng nhiệt và nhất là sự thành thật của vợ chồng H. khiến vợ chồng tôi gần như quên bẵng việc dọn hàng về nghỉ , mãi cho đến khi có vài người khách ghé mua card điện thoại rồi hỏi giờ chúng tôi mới giật mình ...Chúng tôi đã tạm cắt câu chuyện dang dở với ít nhiều luyến tiếc và đành phải từ chối dù vợ chồng H. khẩn khoản mời chúng tôi dùng cơm tối ...
Ngày hôm sau , sau khi tranh thủ ghé thăm vài điểm du lịch nổi tiếng tại ĐN và cả phố cổ Hội An vợ chồng H. lại tiếp tục gọi điện mời vợ chồng tôi đến nhà hàng Phì Lũ để dùng cơm tối ...Rất tiếc là chúng tôi không thể nhận lời mặc dù vẫn mong tiếp tục câu chuyện với đôi bạn trẻ dễ thương ấy ...Tôi biết rằng nét đặc thù của người dân Nam Bộ , nhất là người SG thì việc mời một bữa cơm thân mật để tỏ lòng quí trọng không phải là điều gì cần phải suy nghĩ nhưng chúng tôi lại là người còn đậm chất miền Trung ...Và dường như cái thói quen cố hữu của người miền Trung chúng tôi là nếu được mời thì ít nhất cũng phải có dịp mời lại mới thỏa lòng ...Đó có phải là một thói quen tốt hay không ? Có lẽ cũng còn tùy vào tình huống và tình cảm .... 
Nhưng dù sao , sau những ngày bận rộn vì đình đám rồi đến  những nỗi trăn trở suy tư về cuộc đời , về  con người ...chúng tôi cũng đã có những khoảnh khắc thật thú vị , thật thanh thản vì còn chút niềm tin ...Xin cám ơn hai cháu Hùng và Hương .

                                                 
 

Thứ Tư, 23 tháng 7, 2014

HỌA THƠ N.A

                                      


Bài xướng của Nguyệt Anh .

Trống vắng chiều nay thấy nhớ ai .
Ngày em cất bước bến sông dài ,
Bằng lăng sắc tím bên bờ vắng .
Gác nhỏ đìu hiu thiếu nắng mai .
Tiếng cuốc kêu than buồn khóc bạn .
Anh ngồi luyến tiếc những ngày phai 
Sao người cất bước quên thề ước .
Chạy trốn yêu thương chẳng đoái hoài .


Bài họa của Cao Thông .

Thoáng bóng mây chiều , tưởng bóng ai .
Thì ra nằm mộng ... suốt đêm dài .
Một đời thương mãi thời xa vắng .
Muôn kiếp mơ hoài thuở trúc mai .
Vẳng tiếng quyên ca sầu lẻ bạn .
Thoảng lời nhạn hát khúc vàng phai .
Cuối hồn vẫn giữ ...niềm mong ước .
Người cuối chân mây ...hạnh phúc hoài ...

 

( cây đa 800 tuổi ở Đà nẵng )




Thứ Sáu, 18 tháng 7, 2014

VẾT TÌNH SÂU



Người đi ...
vọng một phương về ,
Thương người ở lại ...
giấc mê chưa tàn .
Tình mênh mang ,
 mộng miên man .
Dấu xưa ...
ủ bóng Thiên Đàng trong tim .
Chẳng còn gì nữa đâu em ,
Đêm dài ...
đêm lại dài thêm ...
nỗi niềm .


Thứ Năm, 10 tháng 7, 2014

MỘT LẦN GẶP BẠN .

                                             
     


Tiếc một điều là cái địa điểm do ông bạn NDN chọn ngày hôm qua không có được cái phong cảnh hữu tình và không khí nên thơ nên tôi đã không ghi lại tấm hình nào ...Nhưng dù sao thì tôi cũng cảm thấy hài lòng vì đã " thành công tốt đẹp " khi lần đầu tiên " tổ chức sự kện " cho những ông bạn cố tri gặp nhau sau mười mấy , hai mươi năm các vị ấy không có dịp ngồi cụng ly với nhau ...
Điều đáng vui mừng nhất không phải ở chỗ " cùng cạn ly đầy rồi rót đầy ly cạn " hoặc những món đưa cay có tên gọi vô cùng hấp dẫn như " ngọc kê  hay kê noãn phù bình " ...mà chính vì đây là cái cơ hội để mấy em U60 + được tận mắt nhìn nhau sau một thời gian khá dài " thấy nhàn luống tưởng thư phong " ...Cuộc sống có quá nhiều dời đổi nên mỗi em đều đã có những " trưởng thành " nhất định , có em thì tối ngày tắm tưới cho phong lan và các loài hoa lạ khác  , có em giờ đã biết lái xe hơi để vi vu vào những chiều thứ bảy hay chủ nhật ...có em lại ngồi nghiền ngẫm nhân tướng thiên tượng để xem tướng mấy cô phục vụ viên ....thế nhưng dường như trong cuộc hành trình " trăm năm cô đơn " của mỗi em đều vẫn còn giữ chỗ cho một thứ tình cảm thật trong sáng , thật quý báu ...Đó chính là tình bạn ...Trong kho sách cũ kỹ kể từ đời cụ kỵ cho đến đời hiện đại của tôi , ngoài bộ sưu tập những danh tác thế giới bằng nguyên tác lẫn bản dịch , bộ sưu tập từ điển từ đại ca đến mi ni ...thì còn có vô số sách danh ngôn về tình yêu , tình bạn ...Tôi không trích dẫn câu nào ở đây mà chỉ muốn nói rằng trong suốt cả tiến trình lịch sử nhân loại đã có hàng vạn thậm chí hàng triệu văn nhân thi sĩ lẫn vĩ nhân phát biểu nhiều câu hay ho , thâm thúy về tình bạn ...Dĩ nhiên tình bạn của họ và  tình bạn tôi đang đề cập đến ở đây là những tình bạn đích thực chứ không phải " tình bè " hay một thứ " hữu nghị viển vông " ,  lại càng không phải là mối tình si đối với những mụ hàng xóm  bởi vì như tôi đã từng nói " mối quan hệ giữa chúng ta với một anh láng giềng và với một người bạn là hai mối quan hệ hoàn toàn khác nhau " ...
Do hoàn cảnh và điều kiện kinh tế nên mỗi người trong chúng ta khi tậu đất mua nhà hoặc thuê nhà chúng ta thường có dịp ở gần những ông láng giềng đủ kiểu , đủ cỡ , có láng giềng già , láng giềng trẻ , láng giềng nam , láng giềng nữ ...nhưng nếu nói rằng : " bán anh em xa , mua láng giềng gần " thì quả thật chuyện này chỉ có thể xảy ra ở vùng thôn quê thời xa xưa chứ ở thành phố và trong thời buổi kim tiền này chuyện đó rất khó xảy ra ...Câu trả lời cho vấn đề này đòi hỏi một bài viết khá dài và công phu theo nghiên cứu và cảm nhận của tôi nên tôi không nêu ra ở đây ...Tôi chỉ khẳng định rằng bạn nào có được một láng giềng hiểu biết và ít nhiều chuyện là bạn ấy diễm phúc nhất trần đời rồi ...Vì thế trong phạm vi một bài tường thuật nho nhỏ về cuộc " tái ngộ tái nị " của đám bạn già chúng tôi hôm qua tôi chỉ xin ghi chép dăm ba điều vui vẻ , thú vị để cười một chút cho vui mà quên bớt nỗi " sầu nhân thế " ...
Nói chính xác thì trong buổi nhàn đàm của chúng tôi , không có em nào tỏ ra tư lự về những lận đận trên đường tình duyên , lận đận công danh hay lần đân tư lợi ...mà chỉ có những nụ cười rất thật lòng vì " Hôm nay đây còn vui trông thấy nhau "  Có nhiều em tuy chộ nhau hàng ngày trên FB nhưng mãi đến giờ này mới được nhìn ngắm cái nhan sắc mùa đông của nhau sau nhiều năm dài " xa mặt cách lòng "  ...Bắt đầu từ một  tin nhắn của bạn NDN trên FB gởi đến tôi , tôi đã xuất sắc hoàn thành vai trò của một " A lô viên " , bằng chứng là sau đó mọi cuộc gọi đều đã được hồi đáp và mọi người được gọi đều không có ai vắng mặt bất hợp pháp ...Tám nhân vật cùng có mặt tại quán QS hôm ấy là tám tiểu vũ trụ nghĩa là tám cuộc đời riêng chẳng ai giống ai ...chưa kể đến những nét đặc thù trong cảnh ngộ của mỗi người , chỉ tính đến tửu lượng thôi cũng đã thấy mỗi người mỗi khác ...Tôi vốn thường bị liệt vào thứ hạng " cờ không gió " kể từ khi một dân nhậu ta thời xa xưa bê nguyên câu " Nam vô tửu như kỳ vô phong " của một bợm nhậu nào đó bên Tàu , nói ra trong lúc " Rượu vào lời ra " mà nay đã trở thành một sấm ngữ , hoặc một câu kinh điển trong mọi cuộc tiệc tùng , nhậu nhẹt , họp mặt , chia ly ...Thế nhưng có hề gì , trong đám bạn chúng tôi  ai cũng hiểu điều đó nên không người  nào bận tâm ...Họ biết rằng tôi đến đó vì yêu quí họ ...và chỉ cần có vậy ...Tôi đã rất vui khi thấy các bạn mình vui thế nên hơn hai tiếng đồng hồ kể từ lúc tôi thông báo cho vợ tôi biết rằng : " Anh đi " nhậu " với mấy người bạn đến 7 giờ rưỡi tối mới về dọn hàng " đối với tôi là một khoảng thời gian rất tuyệt vời ... Cũng chính vì thế nên khi siết tay từ giã các bạn để trở về với công việc thường ngày của mình dù nước và mồi vẫn còn vì buổi " tiệc " chưa tàn , tôi nhận ra rằng trong tôi vẫn còn một cảm giác luyến tiếc ...Có lẽ đó cũng là cảm giác của QD ngày xưa khi viết : 
" Siết chặt tay nhau , gân nói nhiều , 
Mắt nhìn , râu dựng hồn xiêu xiêu " 
hoặc cũng như cái cảm giác của tôi trong một lần chia tay BT : 
" Một trận cười vang , tay chắc tay ,
Hơi đâu nhíu mặt với cau mày .
Biển còn sóng vỗ sông còn nước .
Thì cuộc trùng lai ...chắc có ngày ..."

Thứ Sáu, 4 tháng 7, 2014

LẠM BÌNH VỀ MỘT CÂU CHUYỆN NHỎ .

                                                
 
Bộ sưu tập các danh tác của nxb Oxford 





Khá lâu không viết gì ...một phần vì những đợt nắng nóng khủng khiếp của mấy tháng gần đây hình như đã đốt cháy mọi ý tưởng , một phần vì những chuyện trời ơi đất hỡi  khiến cho tâm trí tôi cũng bị choán chỗ ít nhiều .. Dù gì cũng là một cựu học sinh Phan châu Trinh , một ngôi trường thuộc vào hạng danh giá nhất thành phố ĐN từ trước tới nay mà không có một lời nào khi nhìn thấy và nghe thấy những việc bất bình thì cũng thật đáng xấu hổ khi tự nhận là học trò ngôi trường mang tên  của cụ Phan ...nhưng có lẽ nguyên nhân thâm sâu nhất thì đúng như cụ Nguyễn Khuyến đã nói : 
" Câu thơ nghĩ đắn đo không viết,
Viết đưa ai, ai biết mà đưa;
Giường kia treo những hững hờ
Đàn kia gẩy cũng ngẩn ngơ tiếng đàn ."
Bạn nhậu dễ kiếm , tri âm khó tìm ...Cứ nghĩ những câu thơ đắc ý  mình phải moi tim nặn óc viết ra thế mà bị chúng sinh cười rằng thơ con cóc thì quả thật hùng tâm tráng chí đã tiêu hao hết bảy phần mười rồi ...Thà rằng ngậm miệng ngồi nhìn thiên hạ Dzô Dzô còn hơn cầm đàn gảy lộn chỗ ...Cách đây khá lâu , con tôi kể một câu chuyện có thật đã xảy ra ở công ty nó khiến tôi nghe mà vừa cười vừa thương cho một cụ thi sĩ vốn là công chức về hưu nào đó mặc dù tôi không hề " văn kỳ thanh " mà cũng " bất kiến kỳ hình " ...Nó bảo : " Ba biết không , con thấy tội bác ấy quá , lúc bác vào giới thiệu mấy tập thơ bác ấy mới in thì con nghe mấy anh chị khen rối rít , nào là tụi con đã đọc thơ của bác nhiều rồi , bài nào cũng hay , cũng ý nghĩa ...đứa nào cũng mê thơ bác hết ...vậy mà  khi bác ấy vừa ra khỏi phòng thì mấy anh chị phá lên cười rồi bảo nhau rằng ông ấy bị khùng .
Xét cho cùng thì chuyện ấy cũng bình thường thôi , ít ra thì vị thi sĩ ấy cũng đã đủ dũng khí để theo đuổi và thực hiện được cái bình sinh sở nguyện của ông ấy ...nói theo ngôn ngữ giang hồ thời nay thì đó là một cách tự sướng cũng giống như tôi đang tự sướng bằng cái chức ' bờ lốc gơ ' này ...Mọi người đều có quyền theo đuổi ước mơ của mình và vì thế chuyện được lưu danh muôn thuở hay lưu xú vạn niên là tùy ở sự chọn lựa của mỗi người ...
Đối với riêng tôi thì tôi chẳng hề nghĩ đến chuyện in ấn làm chi cho mệt ...chỉ nội cái chuyện đem cái " kinh phí dự trù " ấy mà quy ra thóc là tôi đã hoảng lên rồi ...Làm thơ vốn không phải để kiếm ra tiền thì cũng chẳng nên làm cho nó trở nên tốn tiền , nhất là tiền ăn sáng của bầy trẻ ....vì thế nếu bác Google thương tình lưu giữ được câu nào của tôi trong bộ óc thông thái của bác ấy thì tôi cũng xin ngàn lần cám ơn ...chỉ vậy thôi . 
Thế nhưng , câu chuyện mà tôi muốn đề cập đến hôm nay không phải là chuyện thơ phú ...mặc dù tôi cũng muốn nói nhỏ với những người làm thơ lục bát rằng ...Thơ lục bát vốn dễ làm vì thế cái yêu cầu tối thiểu của nó theo tôi là phải đúng vần điệu và giàu nhạc tính chứ không nên tùy tiện muốn ráp chữ nào cũng được .,làm như vậy thì tội cho cái thể thơ mà tôi thấy nó rất gần gũi với tình cảm người Việt mình nhất là những người dân quê mộc mạc và những câu ca dao bất hủ ...
Mà thôi , tôi xin vào đề để các bạn khỏi trách ...Chuyện là thế này : " Mấy hôm nay tôi có đọc trên báo cái tin về một đề toán lớp 2 khá là lạ ...: " Trên tàu thủy có 45 con cừu , 5 con rơi xuông nước . Hỏi ông thuyền trưởng bao nhiêu tuổi ? " Tôi còn nhớ đây chỉ là một câu chuyện vui tôi được đọc mấy chục năm về trước , câu trả lời là ông thuyền trưởng 50 tuổi ...bởi vì nhà ông ấy ở gần nhà tôi , tôi hỏi ổng nói ... Nếu câu chuyện chỉ dừng lại ở chỗ người ra đề thừa nhận sai sót hoặc cho rằng đó chỉ là bài toán vui thôi thì tôi không thắc mắc nhưng đằng này tác giả đề toán và rất nhiều người ủng hộ cho rằng đó là cách đổi mới trong tư duy giáo dục khiến tôi giật mình . Nếu đổi mới tư duy giáo dục mà như thế này thì tôi thấy thật không ổn tí nào . Tôi vốn chỉ là một thầy giáo nghiệp dư nên không dám có tham vọng đề ra một phương pháp giáo dục nào hay ho mà chỉ nêu lên một thực tế rằng hiện nay có rất nhiều người đã qua nhiều trường lớp nhưng vẫn không thể làm 4 phép tính cộng trừ nhân chia đủ nhanh và chính xác nếu không có sự hỗ trợ của máy tính  bỏ túi ...Có nhiều em đã đi làm mà vẫn không biết cách tính phần trăm để trừ tiền chiết khấu cho khách hàng ...Vậy thì tại sao chúng ta không chịu hiểu rằng đổi mới tư duy giáo dục cũng có nghĩa rằng chúng ta nên trang bị cho lớp trẻ những kiến thức thực tế và thực sự bổ ích nhưng vững chắc phù hợp với từng lứa tuổi , từng năm học chứ không phải những kiến thức vô bổ ... đổi mới tư duy giáo dục cũng có nghĩa rằng chúng ta dám thẳng thắn nhận ra cái sai , cái dở của mình chứ không phải tìm cách biện minh hoặc cãi chầy cãi cối để rồi tự ám thị rằng có rất nhiều người đồng ý với mình nghĩa là mình không sai . Mỗi lĩnh vực đều có những kiểu tự sướng khác nhau nên đôi khi người ta dễ lầm lẫn khi nghe đến 2 từ đổi mới ...Mong rằng các thầy cô nên chịu khó suy nghĩ về vấn đề này thì quả thật là phúc đức cho thế hệ con em chúng ta và tương lai của đất nước ...

                                               
 


Thứ Năm, 26 tháng 6, 2014

VÀI HÌNH ẢNH THÚ VỊ ĐỂ THƯ GIÃN

Tiểu dẫn : Con gái tôi mới đi  Cần Thơ về ,có chụp ảnh một số trái cây hay hay về tặng tôi nên tôi đăng lên đây vài tấm để các bạn xem cho vui . Tất nhiên phần phụ đề kèm theo ảnh là do tôi ghi thêm , không phải của Người đẹp bến Ninh Kiều ...



 

1...Thần Tiên vốn chẳng phải người ,
Cho nên phụ kiện cũng hơi ... khác thường 

 

2.--Lạc đàn lại lạc cả rừng ,
Chắc không sánh nổi muối vừng , lạc rang .

 
3.--Cám sao có cám to đùng ,
Cám này chắc chỉ để dùng Cám ơn .

 
4.-- Sứ biển lại mọc vùng sông ,
Chưa ăn đã thấy trong lòng xốn xang .

 
5.-- Cọ Bạc chẳng được Cọ Vàng ,
Nếu nâng một cấp thì sang hơn nhiều . 

 

6.-- Riêng hình này thì để bổ sung cho bài viết Cây bằng lăng tím vì hôm ấy tôi chỉ đăng hình cây và hoa mà chưa có trái , hôm nay cây bằng lăng ở quầy tôi cũng đã ra trái rất nhiều , đồng thời cũng nhằm cung cấp thêm thông tin về loại cây này cho người bạn lần đầu thấy cây bằng lăng .

PHẦN PHỤ :
Các loại cây độc chúng ta thường nghe nói nhưng chưa thấy hình ảnh :

1. Cây lá ngón ...Đẹp mà độc ...ăn vài lá đủ chết người .

 

2.--cây ngót nghẻo .Gloriosa superba Không chỉ ở các dãy núi cao mà ở các khu rừng ngập mặn ven biển Việt Nam từ Huế đến Cà Mau cũng là nơi phân bố loài thực vật có hoa đẹp rực rỡ, nhưng cũng mang độc tính cao này.
Ngót nghẻo tên khoa học Gloriosa superba, là một loại cây sống lâu, cây thảo có thân leo dài từ một đến hai mét. Lá của chúng có hình mũi mác, đầu tận cùng bằng một tua cuộn hình xoắn ốc quấn bám cho thân leo. Trái của loài dạng nang hình chùy dài, chứa nhiều hạt, khi chín có màu đỏ tươi.
Toàn cây đều có chứa chất độc colchicin, superbine, glucosine. Độc nhiều nhất ở rễ củ. Chất độc đáng lưu ý có trong cây là colchicin, chỉ cần 5 mg cho một kg thể trọng cũng đủ gây chết rất nhanh. Ngộ độc do ăn phải cây ngót nghẻo gây bệnh cảnh cấp tính sau hai đến sáu giờ, đau rát miệng, khát nước sau đó nôn, buồn nôn dữ dội, đau bụng và tiêu chảy, tiêu máu nặng dẫn tới trụy tim mạch, rối loạn tri giác, co giật, suy hô hấp, tiểu máu, thiểu niệu. Nếu ai đó may mắn qua khỏi thì sẽ bị rụng tóc xảy ra sau một đến hai tuần.

 

3.--  cây sui .(Thuốc bắn) Antiaris toxicaria Cây Sui Antiaris toxicaria còn gọi là cây thuốc bắn. Đây là loài có độc tố khủng khiếp nhất Việt Nam. Khi nhựa của cây ngấm vào cơ thể người và động vật máu nóng thì cái chết sẽ đến rất nhanh.

 

4.--cây sơn .Rhus succedanea Chúng là loài cây có độc và rất nguy hiểm với nhiều người. Cây có chất nhựa, được người Việt Nam chế ra "sơn ta" để gắn gỗ, làm đồ thủ công mỹ nghệ sơn mài.



Thứ Bảy, 21 tháng 6, 2014

NHỦ THẦM với ( "Beethoven's Silence" - Ernesto Cortazar )





Dặn lòng ...giữ chút bình yên ,
Quên đi ... những nỗi muộn phiền nhân gian .
Là thu ...nên lá mới vàng ,
Nắng ...mưa ...cũng lẽ tuần hoàn tự nhiên .

Thứ Ba, 17 tháng 6, 2014

THƠ VUI 6



Có lúc thèm bay tới Hỏa tinh ,
Mang theo vài hạt giống nhân tình .
Gieo thành mùa mới , xây đời mới .
Thay cõi trần ai ... thấy thất kinh ..

Trái đất ...đông ...người ...lại quá tham .
Ham ăn ...nhưng lại ít ưa làm .
Lưỡi bò , lưỡi ngựa thi nhau vẽ 
Bày chuyện ruồi bu ...chuyện bá xàm ...

Có lúc  còn mơ viếng mặt trăng .
Eo ơi ! thương quá ...mặt cô Hằng .
Nhớ ai ...sầu úa cho nên nỗi .
Mắt mũi xanh xao ...lại rổ chằn .

Thôi ...thế thôi ...đành hẹn kiếp sau .
Trăm ngàn năm nữa cũng không lâu .
Để dành ...bỏ ống ... tiền mua đất .
Mua cả trời , trăng lẫn địa cầu .

Chủ Nhật, 15 tháng 6, 2014

VÀI NÉT VỀ MẠC ĐỈNH CHI

                                              


Tôi chỉ là một fan hâm mộ bóng đá theo kiểu " ngó " và " đọc "   chứ ít khi " xem hoặc coi " ...Lý do đơn giản chỉ là vì tôi thường phải " thức khuya dậy sớm " để thả cần câu cơm ...Hồi còn nhỏ tôi cũng là một trong những cầu thủ cừ khôi của xóm Bàu Sen với những cú " ngả bàn đèn " hoặc " vô lê " tuyệt đẹp mặc dù khi cởi áo để gói đôi dép vứt ra 2 bên cầu môn thì các khán giả nhí không cần đếm cũng có thể biết được tôi có bao nhiêu chiếc xương sườn ...Mấy chục năm trôi qua tôi không biết những " cầu thủ trong đội tuyển của tôi " hồi ấy ngoài tôi ra thì  được bao nhiêu lão còn được hít thở khí trời như tôi nữa và họ đang ở đâu dưới gầm trời này , chuyện đó thì tôi đành chịu ...
Thời thế thay đổi , những cuộc thư hùng trên mấy đám ruộng giữa " đội tuyển của tôi " và đội tuyển xóm kế bên hồi ấy,  có khi thường kết thúc bằng một tỷ số hòa không bàn thắng vì một vài em cầu thủ bất ngờ nhìn thấy cha hoặc mẹ xuất hiện với chiếc roi trên tay ...Nếu biết rằng chỉ mấy chục năm sau cái trò chơi trẻ con vô tích sự ấy lại trở thành một thứ nghề nghiệp đàng hoàng và còn được trọng dụng trong xã hội mới -- bằng chứng là có những cầu thủ có giá hàng chục triệu đô -- thì không chừng tôi đã bỏ học chữ để luyện đôi chân cho dẻo rồi ...
Nhưng mà thôi ...chuyện đời vốn thường như vậy ...Không ai có đủ tầm nhìn để nhìn suốt cả tương lai và hậu vận của chính mình ngoại trừ mấy ông thầy bói . Cách tốt nhất để giúp thân tâm an lạc là đừng có đứng núi này trông núi nọ ...Nói như cụ Cao bá Quát : " Thân hệ bang gia chung hữu dụng , Thiên sinh hào kiệt bất ưng hư " thì tôi cũng có thể yên lòng rằng chính nhờ cái khả năng phán đoán và cái kỹ năng đón đúng điểm rơi để đánh đầu hồi còn nhỏ mà tôi đã tìm thấy niềm vui mỗi khi thử dự đoán trong các trận EURO , WORLDCUP ...
Chính trong trận Anh Ý sáng nay cũng vậy ...Trong khi vợ tôi cứ nằng nặc cho rằng đội Anh sẽ thắng thì tôi lại bảo đội Ý ...Vợ tôi không tin và còn thách độ ...Tôi vốn không thích mấy chuyện cờ bạc đỏ đen bởi vì hồi còn thanh niên tôi đã từng chơi thử tất cả các trò đổ bác và tìm thấy một chân lý hiển nhiên rằng :" Cờ bạc chẳng giải quyết được chuyện gì cả mà đôi khi nó còn hạ thấp nhân cách , nhất là khi người ta thua ..." Nhưng  còn một lý do khác đơn giản hơn là nếu tôi thắng thì vợ tôi cũng sẽ lấy " tiền của chúng tôi để chung độ cho tôi " mà thôi ...Điều này khiến vợ tôi ấm ức thế nên khi trận đấu kết thúc vợ tôi mới hỏi : " Anh căn cứ vào đâu mà đoán đúng như vậy ? " Tôi trả lời : " Dễ hiểu thôi ...ngay đến MU là đội tuyển bậc nhất ở giải ngoại hạng Anh mà anh vẫn chưa bao giờ thấy yên tâm về khâu tổ chức phòng ngự huống hồ là đội tuyển Anh ...Đội Anh có những tiền đạo xuất sắc nhưng khi phối hợp lại luôn luôn có sự  gắn kết thiếu nhuần nhuyễn vì thế không thể chọi lại đội Ý vốn sở trường về phòng ngự phản công ..." Tôi không định tự lăng xê để sau này có cơ hội thay thế chú rùa hay chú bạch tuộc dự đoán các trận đấu và đội vô địch mà chỉ ghi lại chi tiết này để các bạn đọc cho vui đồng thời nó cũng là phần tiểu dẫn cho một bài chép dưới đây : 

Tiểu dẫn :

Sáng nay trực quầy , ngồi đọc báo có bài viết về Mạc đỉnh Chi ...chợt nghĩ ngày xưa vua nhà Nguyên vốn rất hiếu chiến nhưng lại có cách đối xử rất có văn hóa đối với một sứ thần nước ta thời Trần ...chẳng hiểu thời nay thì sao !? nên chép bài này để các bạn đọc cho vui , xem như Ôn cố tri tân ...
( Nguồn Wikipedia tiếng Việt )

                                 MẠC ĐỈNH CHI


Mạc Đĩnh Chi là người làng Lũng Động, huyện Chí Linh (nay thuộc xã Nam Tân, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương). Ông có tướng mạo xấu xí nhưng trí tuệ thông minh.

Năm 1304 đời vua Trần Anh Tông niên hiệu Hưng Long thứ 12, triều đình mở khoa thi lấy 44 người đỗ Thái học sinh (tiến sĩ). Mạc Đĩnh Chi đỗ đầu, chiếm học vị trạng nguyên. Ông được cử giữ việc coi sóc thư khố của nhà vua, rồi chức Tả bộc xạ (Thượng thư). Đặc biệt hai lần đi sứ Trung Quốc, ông đã dùng tài năng và phẩm chất thông minh của mình khiến người nước ngoài phải khâm phục. Về sau ông được cháu 7 đời là Mạc Đăng Dung truy tôn là Kiến Thủy Khâm Ninh Văn Hoàng Đế.

Mạc Đĩnh Chi là người giỏi ứng đối.
Năm 1308 Mạc Đĩnh Chi đi sứ nhà Nguyên, đến cửa khẩu sai hẹn, quân Nguyên canh gác bắt phải chờ đến sáng hôm sau. Thấy sứ bộ Đại Việt cứ biện bạch mãi, viên quan phụ trách canh cửa ải thả từ trên lầu cao xuống một câu đối, thử thách sứ bộ Đại Việt nếu đối được thì họ sẽ mở cửa. Câu đối có nội dung như sau:

Quá quan trì, quan quan bế, nguyện quá khách quá quan 
過關遲, 關關閉, 願過客過關
(nghĩa là: Tới cửa ải trễ, cửa quan đóng, mời khách qua đường cứ qua)
Một vế đối hóc búa đến 4 chữ quan và 3 chữ quá? Mạc Đĩnh Chi thấy khó, nhưng ông đã nhanh trí dùng mẹo để đối như sau:

Tiên đối dị, đối đối nan, thỉnh Tiên sinh tiên đối 
先對易, 對對難, 請先生先對
(nghĩa là: Ra câu đối dễ, đối câu đối khó, xin mời Tiên sinh đối trước).
Vế đối của ông có 4 chữ đối và 3 chữ tiên, đúng với yêu cầu câu đối của viên quan ấy. Tưởng lâm vào thế bí, hóa ra lại tìm được vế đối hay, khiến người Nguyên phải phục và liền mở cửa ải để đoàn sứ bộ của Mạc Đĩnh Chi qua biên giới.

Tới kinh đô nhà Nguyên, Mạc Đĩnh Chi được vời vào tiếp kiến vua Nguyên. Vua Mông Cổ ra một câu đối đòi ông phải đối lại:

Nhật: hỏa; vân: yên; bạch đán thiêu tàn ngọc thố.
(nghĩa là: Mặt trời là lửa, mây là khói; ban ngày đốt cháy vầng trăng).
Mạc Đĩnh Chi hiểu rõ dụng ý tỏ vẻ kiêu ngạo của một nước lớn và cả mục đích đe dọa của vua Nguyên. Ông đã ứng khẩu đối lại:

Nguyệt: cung; tinh: đạn; hoàng hôn xạ lạc kim ô.

(nghĩa là: Trăng là cung, sao là tên; chiều tối bắn rụng mặt trời).
Vế đối rất chuẩn và tỏ rõ sự cứng rắn của người dân nước Việt, không run sợ và sẵn sàng giáng trả và làm thất bại kẻ thù.

Có thuyết nói rằng vì câu đối này của Mạc Đĩnh Chi, người phương Bắc đoán con cháu ông sau này sẽ làm việc thoán đoạt (ứng với hành động của Mạc Đăng Dung).

Có lần Mạc Đĩnh Chi sang sứ đúng vào dịp công chúa của vua Nguyên mất. Lúc tế vong, quan nhà Nguyên đưa cho Chánh sứ An Nam bài điếu văn viết sẵn, bảo đọc. Khi Mạc Đĩnh Chi mở giấy ra thì chỉ thấy viết có 1 chữ "Nhất" "-"(là một). Ông chẳng hề lúng túng, vừa nghĩ vừa đọc thành bài điếu văn:

Thanh thiên nhất đóa vân
Hồng lô nhất điểm tuyết
Thượng uyển nhất chi hoa
Dao trì nhất phiến nguyệt
Y! Vân tán, tuyết tan, hoa tàn, nguyệt khuyết!

青天一朵雲
烘爐一點雪
上苑一枝花
瑤池一片月
噫雲散雪消花殘月缺
Tạm dịch:

Một đóa mây giữa trời xanh
Một giọt tuyết trong lò lửa
Một cành hoa giữa vườn thượng uyển
Một vầng trăng trên mặt nước hồ
Ôi! mây tản, tuyết tan, hoa tàn, trăng khuyết!
Bài văn khiến người Nguyên rất khâm phục.

Một lần Mạc Đĩnh Chi đến thăm phủ Thừa tướng nhà Nguyên. Trong phủ trang hoàng lộng lẫy, giữa phòng có treo một bức trướng to hình con chim sẻ đậu trên cành trúc trông rất thật. Mạc Đĩnh Chi ngỡ là chim sẻ thật đậu ngoài cửa sổ nên chạy đến xem thì mới biết đó chỉ là bức hoạ. Thừa tướng và các quan quân nhà Nguyên đều phá lên cười và có ý châm chọc. Mạc Đĩnh Chi vội lấy bức họa xuống và xé toạc thành nhiều mảnh. Mọi người đều kinh ngạc. Bấy giờ ông mới nghiêm mặt giải thích:

Tôi nghe người xưa vẽ cành mai và chim sẻ, chứ chưa thấy vẽ chim sẻ đậu cành trúc bao giờ. Nay trong bức trướng của tể tướng lại thêu cành trúc với chim sẻ. Trúc là bậc quân tử, chim sẻ là kẻ tiểu nhân. Tể tướng thêu như vậy là để tiểu nhân trên quân tử, sợ rằng đạo của tiểu nhân sẽ mạnh, đạo của quân tử sẽ suy. Tôi vì thánh triều mà trừ giúp bọn tiểu nhân.
Quan nhà Nguyên cho là phải, không dám cười nữa.

Một hôm Mạc Đĩnh Chi cùng với phái bộ triều Nguyên đi chơi. Tới gần một cây cầu, chẳng may Trạng Việt Nam bị sa hố, phái bộ đều chạy lại để đỡ ông dậy. Để đùa vui, họ ra cho ông một vế câu đối:

Can mộc, hoành cừ, lục giả tương như tự đạo
(Nghĩa là: Gỗ thẳng, cầu ngang, đường đi ngỡ là đất phẳng)
Cái khó của câu này là ở chỗ dùng toàn tên người ghép lại. Theo đó, can mộc là Đoàn Can Mộc - một nhân vật đời Chiến quốc, Hoành Cừ: tên hiệu của Trương Tải - một triết gia đời Bắc Tống, Lục Giả: người nước Sở, giỏi biện luận, theo giúp Hán Cao Tổ, tương như: Lạn Tương Như, một nhân vật nổi tiếng đời Chiến Quốc, tự đạo: Giả Tự Đạo, người đời nhà Tống, một quyền thần chuyên chế.

Mạc Đĩnh Chi nhìn quanh nom thấy ở bên kia sông có cái đình dưới chân núi, nhân thế chỉ tay thẳng đình mà đối:

Đại đình, an thạch, vọng chi nghiễm nhược Thai sơn
(Nghĩa là: Đình to, đá vững, nhác nom như thể Thiên Thai)
Câu này cũng dùng toàn tên người ghép lại như ở câu trên mà lại có ý khoáng đạt hơn nhiều, theo đó Đại Đình là một biệt hiệu của Thần Nông, an thạch tức Vương An Thạch thừa tướng đời Bắc Tống, Vọng Chí là người đời Hán, làm phụ chính cho Hán Nguyên đế (hai từ "nghiễm nhược" và "Thai sơn", các nhà nghiên cứu cho biết chưa tra cứu ra là ai).

Một lần nữa, người Nguyên lại phải khâm phục tài văn học của Mạc Đĩnh Chi.
Lưỡng quốc Trạng nguyên
Lại một lần khác, Mạc Đĩnh Chi cùng với sứ thần một số nước ra mắt vua Nguyên. Nhân có nước nào đó dâng chiếc quạt, vua Nguyên bắt sứ thần Đại Việt và sứ thần Triều Tiên đề thơ. Giữa lúc Mạc Đĩnh Chi còn tìm tứ thơ, thì sứ Triều Tiên đã viết liến thoắng. Ông nhìn theo quản bút đọc thấy sứ Triều Tiên viết hai câu chữ Hán, dịch nghĩa như sau:

"Nóng nực oi ả, thì như Y Doãn, Chu Công" (là những người được vua trọng dụng)
"Rét buốt lạnh lùng, thì như Bá Di, Thúc Tề" (là những người bị ruồng bỏ)
Với sự nhanh trí kì lạ, Mạc Đĩnh Chi liền phát triển hai câu thơ trên thành một bài xuất sắc, mô tả chiếc quạt:

Lưu kim trước thạch, thiên địa vi lô, nhĩ ư tư thì hề, Y Chu cự nho.
Bắc phong kỳ lương, vũ tuyết tái đồ, nhĩ ư tư thì hề, Di Tề ngạ phu.
Y! dụng chi tắc hành, xả chi tắc tàng, duy ngã dữ nhĩ, hữu như thị phù.
Dịch nghĩa:

Chảy vàng, tan đá, trời đất như lò, ngươi bấy giờ là Y Chu đại nho.
Gió bấc căm căm, mưa tuyết mịt mù, ngươi bấy giờ là Di Tề đói xo.
Ôi, được dùng thì làm, bỏ thì nằm co, chỉ ta cùng ngươi là thế ru!
Bài của Mạc Đĩnh Chi làm xong trước, ý sắc sảo, văn lại hay, nên vua Nguyên xem xong cứ gật gù khen mãi. Vua Nguyên cảm phục tài và đức của Mạc Đĩnh Chi, và phong "Lưỡng quốc Trạng nguyên" (trạng nguyên hai nước) và chữ do chính tay hoàng đế nhà Nguyên viết

Giai thoại dân gian
Mạc Đĩnh Chi đi xứ sang nhà Nguyên có đi qua đền thờ Tây Sở Bá Vương Hạng Vũ ở bến Ô Giang, tương truyền hễ ai đi qua đoạn sông này y như rằng sẽ gặp sóng to gió lớn. Người dân ở đây bảo phải mang hàng vạn tiền vàng ghé qua đền thắp hương đốt vàng tiền cho Bá Vương thì mới qua được, nhiều người y lời làm như vậy quả nhiên sóng gió lập tức ngừng lại ngay. Từ đó thành lệ hễ ai đi qua muốn suôn sẻ cũng phải dừng lại đốt tiền vàng như thế cả, Mạc Đĩnh Chi thấy vậy đến bên đền cầm bút viết ngay trước cổng bài thơ sau:

"Quân mạc phi quân thần phi thần"
"Như hà miếu mạo tại giang tân"
"Giang Đông tích nhật do hiềm tiểu"
"Hà tích thiêu tàn bách vạn cân"
君莫非君臣非臣
如何庙冒在江津
江东惜日由嫌小
何惜烧残百万斤
Dịch nghĩa

Vua chẳng ra vua tôi cũng không
Cớ sao đền miếu ở bên sông
Giang Đông ngày trước còn chê nhỏ
Sao hám tiền gio mấy vạn đồng
Từ đó về sau khi đi qua đoạn sông này người ta không còn thấy sóng gió như trước nữa.

Tính liêm khiết
Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi sống rất liêm khiết, thanh bạch. Vì vậy tuy làm quan to nhưng vẫn nghèo. Vua Trần Minh Tông biết rõ sự tình nên sai người lúc đang đêm đem 10 quan tiền bỏ trước nhà của ông. Sáng sớm khi thức dậy, ông thấy tiền không chủ nên mang vào triều nộp và tâu vua. Vua cười bảo: "Không ai đến nhận, khanh cầm lấy mà tiêu". Vua khen ông trong sạch và tặng ông hai chữ "Lịch sự".